แพทย์แผนปัจจุบันบอกว่า หมดหวังในการรักษา ท่านได้แต่นอนอธิษฐานอยู่ในใจว่า " ถ้ามีผู้ใดมารักษาให้หาย จากอัมพาตได้ จะอุทิศตน เพื่อพระพุทธศาสนาทั้งสิ้น " ไม่นานก็ปรากฎว่ามีชีปะขาวหนวดรุงรังตนหนึ่ง มาถามบิดาของท่านว่า "จะรักษาลูกให้เอาไหม" บิดาก็บอกว่า "เอา" ชีปะขาวก็เดินมาหาท่านซึ่งนอนอยู่ พร้อมทั้งกระซิบถามว่า ูอธิษฐานดังนั้นจริงไหม ท่านก็ตอบว่าจริง จึงให้พูดให้ได้ยินดัง ๆ หน่อย ท่านก็พูดให้ฟัง ชีปะขาวก็เอาไพรมา   เคี้ยว ๆ แล้วก็ พ่นใส่ตัวของท่านจนเหลืองไปหมด แล้วก็จากไป เช้าตรู่วันรุ่งขึ้น ปรากฎว่าท่านรู้สึกว่าจะ กระดิกตัวได้ ทดลองลุก ขึ้นเดินก็ทำได้เป็นที่อัศจรรย์ใจ   7 โมงเช้า ปรากฏว่าชีปะขาว มายืนหลับตาบิณฑบาตอยู่ ที่ประตูบ้าน ท่านจึงนำอาหารจะไปใส่บาตร ชีปะขาว กลับขอให้ท่านพูดถึงคำ อธิษฐานของท่านให้ฟัง เมื่อพูดแล้ว จึงยอมรับบาตร แล้วบอกให้ท่านไปหาที่ ใต้ต้นมะขาม วัดสว่างอารมณ์ เมื่อไปถึงชีปะขาวก็ให้พูดคำอธิษฐาน ให้ฟังอีก แล้วก็พาเดินไปหลังวัด คว้าเอา มีดอันหนึ่งออกไปตัดหางควาย มาชูให้ดู แล้วก็ต่อหางคืนไปใหม่ เหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น พร้อมกับถาม ว่า "ลุงเก่งไหม" ท่านก็ตอบว่า "เก่ง" ลุงจะสอนคาถาให้ แต่ต้องท่องทุกวัน เป็นเวลา 10 ปีจึงใช้ได้ ท่านก็ได้เรียนคาถานั้น แล้วก็บอกว่าพรุ่งนี้ให้ เตรียมใส่บาตร วันรุ่งขึ้นปรากฎว่า ไม่พบ ตาชีปะขาวแล้ว ตั้งแต่นั้นมาท่านก็ไม่ เคยพบกับตาชีปะขาวอีกเลย
ในร่มกาวพัสตร์

เมื่ออายุประมาณ 15 ปีพ.ศ. 2477 ก็ได้บวชเป็นผ้าขาว บรรพชาเมื่อ 22 พฤษภาคม 2463 ณ วัดสุทธจินดา ต.โพธิ์กลาง อ.เมือง จ.นครราชสีมา โดยพระธรรมฐิติญาณ เป็นพระอุปัชฌาย์ หลังจากบรรพชาได้ 10 วัน ก็ตามพระอาจารย์กงมาออกธุดงค์ ตามป่าเขา ลำเนาไพร เพื่อแสวงหาที่วิเวกเมื่อพบที่สงบ ก็จะหยุดอยู่ทำความเพียร แม้บางครั้งอดอาหารกันอยู่หลายวัน บางครั้งเจอสัตว์ร้าย เจออันตราย หรือหนทางอันยาวไกล

ในวันที่ 20 พฤษภาคม 2484 ท่านมีอายุ 21 ปี ได้อุปสมบท  ณ วัดทรายงาม บ้านหนองบัว อ.เมือง จ.จันทบุรี โดยพระปัญญาพิศาลเถระ(หนู) เจ้าอาวาสวัดปทุมวนาราม กรุงเทพฯ เป็นพระอุปัชฌาย์ พระอาจารย์กงมาจิรปุญโญเป็นพระกรรมวาจาจารย์ พระมหาทองสุข สุจิตโต เป็นพระอนุสาวนาาจารย์ หลวงพ่อได้เดินธุดงค์ติดตามพระอาจารย์กงมาไปในที่ต่าง ๆ เป็นเวลา 8 ปี วันหนึ่ง พระอาจารย์กงมาก็พาท่านเดินธุดงค์จากจังหวัดจันทรบุรีไปจังหวัดสกลนคร เพื่อไปพบพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต หลวงพ่อวิริยังค์ได้รับเลือกให้เป็นอุปัฎฐากอยู่ 4 ปี   ได้เดินธุดงค์ร่วมกับพระอาจารย์มั่น เรียนธรรมะ อันลึกซึ้ง ได้จดคำสอนของหลวงปู่มั่นบางตอนไว้ (ปกติท่านห้ามผู้ใดจดเด็ดขาด เมื่ออ่านให้ท่านฟังภายหลังท่าน กลับรับรองว่าใช้ได้) ต่อมาท่านได้เผยแพร่คำสอนนี้แก่สาธารณะชน ในหนังสือที่ชื่อว่า "มุตโตทัย"   

การศึกษา

(อายุ   15   ปี)   พ.ศ. 2477  ได้บวชเป็นชีปะขาว  การศึกษาเนื่องด้วยได้บวช  ตั้งแต่อายุยังน้อย  จบชั้น  ป.4  เมื่อบรรพชาแล้วเรียนจบ  น.ธ.ตรี  นอกจากนั้นเป็นเวลาปฏิบัติกรรมฐาน  เดินธุดงค์ตลอดระยะเวลาบรรพชา  และอุปสมบท

อุปสมบท      

เมื่อวันที่  20  พฤษภาคม  2484  ขณะอายุ  21  ปี  ณ  วัดทรายงาม
(อุทกสีมากลางทะเล)  บ้านหนองบัว  อ.เมือง  จ.จันทบุรี 
โดยพระปัญญาพิศาลเถระ  (หนู) 
เจ้าอาวาสวัดปทุมวนาราม  กรุงเทพฯ  เป็นพระอุปัชฌาย์
พระอาจารย์กงมา จิรปุญฺโญ           เป็นพระกรรมวาจาจารย์
พระมหาทองสุข   สุจิตฺโต               เป็นประอนุสาวนาจารย์

สมณศักดิ์

พ.ศ.2507   ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระครูสัญญาบัตรชั้นเอกที่พระครูญาณวิริยะ
พ.ศ.2510     ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญที่พระญาณวิริยาจารย์  ฝ่ายกรรมฐาน                                                                                         
พ.ศ.2535     ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นราชที่พระเทพเจติยาจารย์
พ.ศ.2545     ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นเทพที่พระเทพเจติยาจารย์

 เกียรติคุณ

ปริญญากิตติมศักดิ์
พ.ศ. 2538 ปริญญาพัฒนบริหารศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ ด้านบริหารการพัฒนา จากสถาบันพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า)
พ.ศ. 2545 ปริญญาครุศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์  สาขาบริหารการศึกษา สถาบันราชภัฏสวนสุนันทา
พ.ศ. 2545 ปริญญาศาสนศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาการศึกษานอก ระบบ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย

โล่รางวัล
พ.ศ. 2540 ได้รับรางวัล มูลนิธิสมาน คุณหญิงเบญจา แสงมลิ สาขาพระสงฆ์
พ.ศ. 2541 ได้รับรางวัลเชิดชูเกียรติบุคคลดีเด่นของกรุงเทพมหานคร เพชรกรุงเทพสาขาศิลปวัฒนธรรม ศาสนาและการศึกษา จากกรุงเทพมหานคร

ผลงานของพระเทพเจติยาจารย์

เนื่องด้วยพระเทพเจติยาจารย์ (หลวงพ่อวิริยังค์ สิรินธโร) เจ้าอาวาสวัดธรรมมงคลมีความประสงค์จะพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนชาวไทยและชาวต่างประเทศ ท่านได้พัฒนาถาวรวัตถุและให้การศึกษาทุก ๆ ด้านเห็นเป็นที่ประจักษ์ ดังนี้

1. สร้างวัด  11  แห่งในประเทศไทย
2. สร้างวัดไทยในประเทศแคนนาดา  7  แห่ง
3. สร้างวิทยาลัยสงฆ์  2  แห่ง
4. สร้างสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า)  ที่จังหวัดนครราชสีมา
5. สร้างศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก  3,000  กว่าแห่งทั่วประเทศ โดยมีเป้าหมายที่  7,000  แห่ง
6. สร้างโรงพยาบาลจอมทอง
7. สร้างที่ว่าการอำเภอจอมทอง
8. สถาบันประถมศึกษาจอมทอง
9. สร้างพระมหาเจดีย์ที่สูงที่สุดในประเทศไทย วัดธรรมมงคล
10. สร้างพระหยกที่ใหญ่ที่สุดในโลก  วัดธรรมมงคล
11. สร้างสถาบันพลังจิตตานุภาพในประเทศไทยและประเทศแคนนาดา ด้วยเวลาเพียง  3  ปี
12. สถาบันชนาพัฒน์ เป็นสถาบันพัฒนานักออกแบบชาวไทย ให้เป็นที่ยอมรับระดับนานาชาติ

การสร้างวัดในประเทศไทย

วันที่ 1 พ.ศ. 2486 สร้างวัดบ้านห้วยแคน  ต.หนองเทียน   อ.เมือง  จ.สกลนคร ขณะนั้นอายุได้   24  ปี
วันที่ 2 พ.ศ. 2487 สร้างวัดวิริพลาราม   บ้านเต่างอย  อ.เมือง  จ.สกลนคร
วันที่ 3 พ.ศ. 2489-91 สร้างวัดมณีคีรีวงศ์ (กงรังษี) จ.จันทบุรี มีกุฏิ ศาลา หอระฆัง ฯลฯ
วันที่ 4  พ.ศ. 2491-95 สร้างวัดดำรงธรรมาราม  อ.ขลุง  จ.จันทบุรี ให้เป็นที่ธุดงค์วิปัสสนากัมมัฏฐาน
วันที่ 5 พ.ศ. 2493 สร้างวัดสถาพรพัฒนา (วัดหนองชิ่ม) ต.หนองชิ่ม อ.แหลมสิงห์  จ.จันทบุรี เป็นแหล่งบำเพ็ญ สมณธรรม เป็นอย่างดีสงบร่มเย็น
วันที่ 6 พ.ศ. 2506 สร้างวัดธรรมมมงคล  สุขุมวิท  101  พระโขนง  กรุงเทพฯ เป็นวัดแรกในกรุงเทพฯ  พระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินีนาถ   เสด็จทรงหล่อพระประธาน เสร็จตัดลูกนิมิตและเสด็จวางศิลาฤกษ์พระมหาเจดีย์  เนื้อที่ 32  ไร่  พระพุทธรูปหยกสีเขียวใหญ่ที่สุดในโลก เป็นปฏิมากรรมที่มีความอัศจรรย์อย่างยิ่งแบบทันสมัย  ศาลาพระหยกสวยงาม  พระอวโลกิเตศวร  กวนอิมหยกสีเขียว  อันเดียวกับ   พระหยก  ถ้ำวิปัสสนาบรรจุได้กว่า   200 คน  มีสวนป่าไม้ดอก  ไม้ใบ ที่กว่า  4  ไร่   สระน้ำ  รื่นรมย์  เป็นสถานที่ฝึกสอนวิปัสสนา  กุฏิถาวรหลังใหญ่   2  ชั้น   อีก   12   หลัง  ศาลาการเปรียญ   ศาลาเมรุฌาปนสถาน  อุโบสถ และทีสำคัญที่สุดคือ   พระมหาเจดีย์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุสวยสดงดงามตามศิลปไทย   วิจิตรตระการตาหาชมได้ยาก  สิ้นงบประมาณร่วมร้อยล้านบาทมี พระภิกษุสามเณรพำนักอยู่กว่า 400 รูปและมี ร.ร.อนุบาล 
อบรมสอน
วันที่ 7 พ.ศ. 2511 สร้างวัดหนองกร่าง  วิทยาลัยสงฆ์กำแพงแสน  ต.ทุ่งลูกนก   อ.กำแพงแสน จ.นครปฐม มีกุฏิ 80 หลัง ศาลาการเปรียญ  อาคารเรียน  3  หลัง   อุโบสถ  2  ชั้น  มีพระภิกษุสงฆ์  ทั่วราชอาณาจักรศึกษาอยู่ปัจจุบัน   200   รูป
วันที่ 8 พ.ศ. 2512 สร้างวัดผ่องพลอยวิริยาราม ซอยลาซาล  สุขุมวิท   105  พระโขนง  กรุงเทพฯ  เนื้อที่ 10 ไร่  มีกุฏิ บำเพ็ญภาวนา  60  หลัง  ศาลาปฏิบัติธรรม อุโบสถ หอระฆัง และอื่น  ๆ
วันที่ 9 พ.ศ. 2512 สร้างวัดสิริกมลาวาส  (วัดใหม่เสนานิคม)   ซ.เสนานิคม  1   ถ.พหลโยธิน  ลาดพร้าว กรุงเทพฯ  มีกุฏิ   40   หลัง   ศาลาปฏิบัติธรรม  ร.ร.ปริยัติธรรม  อุโบสถ   มีพระสงฆ์  100   รูป
วันที่ 10 พ.ศ. 2513 สร้างวัดอมาตยาราม จ.ปราจีนบุรี เนื้อที่ 60 ไร่ มีศาลา  กุฏิ  อุโบสถครบบริบูรณ์
วันที่ 11 พ.ศ. 2513 สร้างวิทยาลัยสงฆ์กำแพงแสน  สาขาน้ำตกแม่กลาง  อ.จอมทอง  จ.เชียงใหม่ เพื่อการปฏิบัติธรรมให้บรรลุเป้าหมายในทางปฏิบัติบำเพ็ญวิปัสสนา ชั้นสูงเหมาะกับภูมิประเทศแถบนี้   ปัจจุบันนี้ (พ.ศ.  2530-2534)  พระญาณวิริยาจารย์จะปฏิบัติธรรมจำพรรษาอยู่ที่น้ำตกแม่กลางนี้   และฝึกพลังจิตให้สว่างไสวแล้วนำไปโปรดญาติโยมต่อไป
วันที่ 12 พ.ศ. 2514 สร้างวิทยาลัยสงฆ์วังน้อย  จ.อยุธยา (วชิราลงกรณ์วิทยาลัย)  เนื้อที่  108  ไร่ มีพระภิกษุสามเณร 300  รูป   ศึกษาเล่าเรียนอยู่ในปัจจุบัน
วันที่ 13 พ.ศ. 2516 สร้างวัดแก้วพิทักษ์เจริญธรรม  ซ.อุดมสุข  สุขุมวิท  103  พระโขนง  กรุงเทพฯ  มีกุฏิ  โรงครัว  บ่อน้ำ  อุโบสถ  ตามลำดับ

การสร้างวัดในต่างประเทศ

วันที่  14  พ.ศ.  2535                  วัดญาณวิริยาเทมเปิ้ล  1 เมืองแวนคูเวอร์ รัฐบริทิชโคลัมเบีย  ประเทศแคนนาดา
วันที่  15  พ.ศ.  2536                  วัดญาณวิริยาเทมเปิ้ล  2  เมืองโตตรอนโต้  ประเทศแคนนาดา
วันที่  16  พ.ศ.  2538                  วัดธรรมวิริยาราม  1  ออตตาวา  (เมืองหลวง) ประเทศแคนนาดา
วันที่  17  พ.ศ.  2540                  วัดธรรมวิริยาราม  2  น้ำตกไนแองการ่า  ออนโตริโอ  ประเทศแคนนาดา
วันที่  18  พ.ศ.  2541                  วัดธรรมวิริยาราม  3  เมืองแอตแมนตัน  ประเทศแคนนาดา
วันที่  19  พ.ศ.  2542                  วัดธรรมวิริยาราม  4  เมืองแคลการี   ประเทศแคนนาดา

การสร้างวัดไทยในต่างประเทศ โดยเฉพาะในประเทศแคนนาดานั้นนับว่าเป็น ผลดีมาก เพราะประเทศแคนนาดายังไม่มีวัดพุทธไทย ในเบื้องต้นมีปัญหามาก ต้องใช้ความสามารถทุก ๆ ด้านทั้งภาษา วัฒนธรรม และเงินจำนวนมาก หากไม่มีความตั้งใจจริงและเสียสละอย่างสูงแล้ว จะทำให้สำเร็จนั้นยากมาก
แต่หลวงพ่อวิริยังค์ ได้ดำเนินการอย่างมีความเสียสละและอดทนอย่างยิ่งใหญ่ เพื่อให้พุทธศาสนามาเจริญในทวีปอเมริกาเป็นความหวังของชาวโลกจะได้เกิดความสงบสุข
ยิ่งขึ้น หลวงพ่อ วิริยังค์จึงได้บอกบุญมายังประเทศไทยและในประเทศแคนนาดาให้ช่วยกันสร้างวัดพุทธไทยในประเทศแคนนาดา รากฏว่ามีผู้บริจาคเงินจำนวนมากทั้งชาวไทย ลาว เขมร เวียดนาม พม่า จีน ที่อยู่ในแคนนาดา ทำให้สร้างวัดพุทธไทยในแคนนาดาได้ถึง 6 วัด ตามเมืองใหญ่ ๆ เช่น แวนคูเวอร์ โตรอนโต ออตตาวา เอ็ดมันตัน แคลการี่ และน้ำตกไนแองการ่า เป็นเงินกว่า 90 ล้านบาท

ขณะที่วัดทั้ง 6 วัด ได้ทำประโยชน์มากมาย ได้แก่เป็นศูนย์รวมการปฏิบัติทางศาสนา มีการสวดมนต์ ไหว้พระ รักษาศีล ฟังธรรม นั่งสมาธิ หรือจัดพิธีกรรมตามศาสนา และประเพณีต่าง ๆ เช่น วันปีใหม่ วันสงกรานต์ วันลอยกระทง วันเข้าพรรษา และออกพรรษา เป็นต้น

นอกจากนั้น ที่ วัดญาณวิริยา เมืองแวนคูเวอร์ มีนักเรียนนักศึกษาชาวแคนนาดา มาฝึกทำสมาธิ ทำให้เข้าใจพระพุทธศาสนายิ่งขึ้น และที่ เมืองโตรอนโต ท่านได้ไปสอนสมาธิในเรือนจำเป็นประจำทำให้ผู้ถูกคุมขังรู้จักพระสงฆ์ในพระพุทธศาสนาจำนวนมาก ที่ วัดน้ำตกในแองการ่า มีชาวต่างชาติมาฝึกทำสมาธิที่วัดและทุก ๆ วัดในเมืองต่าง ๆ กำลังดำเนินงานเผยแผ่พุทธศาสนาคาดว่าในอนาคตวัดในประเทศแคนนาดาตามเมืองต่าง ๆ จะเป็นสถานที่ศึกษาพุทธศาสนา และเผยแผ่การทำสมาธิให้ได้รับประโยชน์มหาศาลเกินความคาดหมายของหลวงพ่อวิริยังค์

เริ่มต้นของการสร้างวัดพุทธไทยในแคนนาดาของหลวงพ่อ คือท่านซื้อโบสถ์ ของคริตส์ศาสนาให้เป็นโบสถ์พระพุทธศาสนาได้สำเร็จ จำนวน 2 โบสถ์

พระเทพเจติยาจารย์  เจ้าอาวาสวัดธรรมมงคล เห็นความตั้งใจจริงของพุทธบริษัทจึงได้สนับสนุนโดยการบอกบุญไปยังพุทธบริษัทในประเทศไทย ก็ได้รับความศรัทธาอย่างกว้างขวางช่วยบริจาคเงินเป็นจำนวนมากจนสามารถสร้างวัดขึ้นมาเพียง 3 ปี สร้างได้ถึง 6 วัด ตามเมืองใหญ่ต่าง ๆ ดังนี้คือ เมืองแวนคูเวอร์ เมืองโตรอนโต เมืองออตตาวา เมืองเอ็ดมันตัน เมืองแคนการี่ และที่น้ำตกไนแองการ่า ซึ่งต้องใช้ปัจจัยถึง 90 ล้าน กว่าซึ่งเป็นปัจจัยจำนวนมากที่เดียว แต่ได้รับความร่วมมือจากทั้งชาวแคนนาดา และชาวไทยในประเทศไทยจนสำเร็จได้

การสร้างวัดนั้นมิใช่ง่าย มีความยากลำบากมากต้องใช้ความสามารถสูงทั้งด้านภาษา วัฒนธรรม ตลอดถึงปัจจัย ทั้งบุคลากรหากไม่ใช้ความตั้งใจจริงพร้อมทั้งการเสียสละอย่างสูงแล้ว จะทำให้สำเร็จไม่ได้เลยแต่ทั้งนี้ในประเทศแคนนาดา นำโดยพระเทพเจติยาจารย์ ได้ดำเนินการอย่างมีประสิทธิภาพประกอบด้วยความตั้งใจจริงของท่านพร้อมทั้งได้รับการสนับสนุนจากพุทธศาสนิกชนทั้งในประเทศแคนนาดาและประเทสไทย จึงทำให้บังเกิดผลอย่างรวดเร็วและจะเป็นผลต่อไปในอนาคตซึ่งจะประเมินค่ามิได้

สถาบันพลังจิตตานุภาพ และศูนย์สมาธิ วิริยานุภาพ
จุดประสงค์เพื่อเผยแพร่หลักการวิปัสสนา  สำหรับประเทศไทย  สามารถผลิตครูได้กว่า  2,000  คน  และ  1  ปี  6  เดือน  สำหรับประเทศแคนนาดา  (หลวงพ่อสอนเป็นภาษาอังกฤษ)  ผลิตครูที่เป็นชาวต่างชาติล้วน ๆ ได้เกือบ  5,000  คนแล้ว  ท่านได้เสียสละเพื่อประโยชน์แก่พระพุทธศาสนา  และส่วนร่วมโดยมิได้เห็นแก่ความเหน็ดเหนื่อยแม้อายุจะ  83  ปีแล้ว

โครงการประทีปเด็กไทย
เริ่มดำเนินการอย่างไม่เป็นทางการตั้งแต่ปี พ.ศ. 2518 และเป็นทางการใน
ปีพ.ศ. 2520 จนถึงปัจจุบัน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อการส่งเสริมพัฒนาการของเด็กก่อนวัยเรียน (แรกเกิด-6 ปี) โครงการประทีปเด็กไทยสนับสนุนในด้านการก่อสร้างอาคารด้าน
วิชาการ โภชนาการ ในหมู่บ้าน 1 ตำบล ตามความต้องการและขีดความสามารถของประชาชน เพื่อรับเด็กในชนบทและในเมืองอายุ 2-6 ปี เข้ารับการเลี้ยงดูในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กเพื่อได้รับการพัฒนาอย่างถูกต้อง เพื่อจะดำเนินการให้เสร็จทุกตำบลทั่วประเทศ ประมาณ 7,000 ตำบล โดยสนับสนุนการสร้างอาคาร ราคาประมาณ 200,000 บาท /หลังและดำเนินการอบรมผู้ดูแลเด็ก (ผ.ด.ด.) ให้มีคุณภาพเทียบพร้อม ชึ่งขณะนี้ ศูนย์เด็กที่สำเร็จแล้วประมาณ 400 ศูนย์

ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กวัดธรรมมงคลกับกรมการพัฒนาชุมชน
พระเทพเจติยาจารย์  (หลวงพ่อวิริยังค์  สิรินธโร  วัดธรรมมงคล)  ได้จัดทำโครงการพัฒนาเด็กเล็กร่วมกับกรมการพัฒนาชุมชน   มาตั้งแต่ปี   2530  โดยริเริ่มดำเนินการที่   อำเภอจอมทอง  จังหวัดเชียงใหม่   ซึ่งได้ก่อสร้างอาคารศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก   ขนาดกว้าง   6.00  เมตร   ยาว   18.00  เมตร   รับเด็กได้  60-70  คน  ต่อมาท่านได้พยายามชี้แจงทำความเข้าใจกับประชาชนให้ทราบถึงประโยชน์ที่จะได้รับจากโครงการศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก   จึงได้มีผู้มีจิตศรัทธาบริจาคทรัพย์สร้างอาคารศูนย์พัฒนาเด็กเล็กไปแล้ว  จำนวน   122  ศูนย์  โดยใช้แบบแปลนที่ประยุกต์มาจากกรมการพัฒนาชุมชน   ภายหลังได้เปลี่ยนขนาดของศูนย์ลงเหลือ   กว้าง  5.00  เมตร  ยาว  15.00  เมตร   แต่ละศูนย์จะใช้เงินงบประมาณ   120,000  บาท   โดยพระเทพเจติยาจารย์   มีเจตนารมณ์จะจัดสร้างศูนย์ในลักษณะดังกล่าวให้ครบทุกตำบลประมาณ  5,000  ศูนย์

สถาบันชนาพัฒน์ มูลนิธิหลวงพ่อวิริยังค์ สิรินธโร
โดยการสนับสนุนและร่วมมือจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และสถาบันเทคโนโลยีราชมงคล มุ่งพัฒนาบุคลากรของชาติไทย
คณะศิลปกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และสถาบันเทคโนโลยีราชมงคล ให้ความสนใจและรับรองหลักสูตรในขั้นต้น และจะส่งนิสิต นักศึกษาในระดับชั้นปีที่ 3 และ 4 ของหลักสูตรปริญญาตรีมาร่วมศึกษา ด้านการออกแบบแฟชั่น เครื่องหนังผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม

คุณสมบัติของพระเทพเจติยาจารย์ที่สมควรได้รับการยกย่อง

เป็นผู้ทรงคุณวุฒิ มีคุณธรรมและจริยธรรมเป็นที่ยอมรับของสังคม
พระเทพเจติยาจารย์ ท่านเป็นผู้ทรงวุฒิ มีคุณธรรมและจริยธรรม เป็นที่ยอมรับของสังคมทั้งในประเทศและต่างประเทศ ดังจะเห็นได้จากผลจากการดำริของท่านทุก ๆ เรื่องจะเปี่ยมไปด้วยคุณธรรมและจริยธรรม

1.1 ความเป็นผู้ทรงคุณวุฒิเป็นที่ยอมรับของสังคม

1. สร้างหลักสูตรครูสมาธิ โดยเน้นทั้งภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติอย่างมี
   หลักเกณฑ์ อันเป็น แนวทางสายกลางทำให้เกิดความเป็นไปได้แก่บุคคลทุกเพศทุกวัย
2. เขียนหนังสือหลักสูตรครูสมาธิ 3 เล่ม เพื่อใช้ประกอบการเรียนการสอน และหากใครต้องการศึกษาด้วยตนเองก็สามารถกระทำได้
3. สร้างระบบการบริหารหลักสูตรและการเรียนการสอนเต็มรูปแบบ ยึดถือเป็นระบบเดียวกันในการไปสอนในที่ต่าง ๆ
4. จัดการเรียนการสอนหลักสูตร ครูสมาธิในประเทศแคนนาดา
5. เป็นผู้สอนหลักสูตรครูสมาธิแก่ชาวแคนนาดา

1.2 ความเป็นผู้มีคุณธรรมและจริยธรรมเป็นที่ยอมรับของสังคม
ท่านได้เน้นหนักให้บำเพ็ญสมาธิภาวนาแก่พระภิกษุสามเณร  ที่อยู่ภายใต้การดูแลของท่านจำนวนมาก  ทำให้บุคคลเหล่านั้นได้รับประโยชน์อย่างยิ่ง  เนื่องด้วยท่านเป็นและปฏิบัติกัมมัฏฐาน  ซึ่งได้บำเพ็ญสมาธิในเบื้องต้นแห่งชีวิตความเป็นพระภิกษุสามเณร  โดยการปฏิบัติครั้งแรกอยู่กับพระอาจารย์กงมา  จิรปุญฺโญ  (ศิษย์เอกพระอาจารย์มั่น  ภูริทัตตะเถระ)  เป็นเวลาถึง  8  ปี  และอยู่ปฏิบัติกัมมัฏฐานกับพระอาจารย์มั่น  ภูริทัตตะเถระ  เป็นเวลา  4  ปี  ดังนั้นท่านฯ จึงมีความชำนาญในการสอนพระกัมมัฏฐานเป็นอย่างยิ่ง  เป็นที่ซาบซึ้งในเมื่อได้ฟังธรรมเทศนาตลอดถึงผลแห่งการปฏิบัติที่ได้รับ  ก็เป็นที่ยอมรับจากบรรดาศิษย์ทั้งหลาย

สำหรับปัจจัยในการสร้างวัดและบูรณวัดนั้นท่านมิให้ไปเรี่ยไรที่ไหนเพียงตั้งตู้บริจาคไว้ที่ศาลาวัดแห่งเดียวเท่านั้น จึงเป็นการแสดงถึงศรัทธาอันยิ่งใหญ่ของชาวพุทธที่มีต่อตัวท่านและวัดธรรมมงคล       

ท่านฯ  ได้ให้พระภิกษุสามเณรที่อยู่ภายใต้การปกครองของท่านได้ร่ำเรียนเขียนอ่านตามหลักวิชาการด้านพระพุทธศาสนา  และทางวิชาสามัญตลอดถึงภาษาต่างประเทศ  โดยตั้งโรงเรียนพระปริยัติธรรมและโรงเรียนวิชาสามัญให้พระภิกษุสามเณรทั้งหลาย  ได้ร่ำเรียนโดยไม่มีขอบเขตที่จำกัด ให้มีความรู้กว้างขวาง  เข้าใจเหตุและผลเป็นความรู้ที่ใช้การได้  พระภิกษุสามเณรที่มาศึกษาอยู่ในแวดวงของท่านฯ  จำนวนหลายพันรูปได้ซึ่งความรู้เป็นประโยชน์แก่ตนในหลายกรณีทั้งเป็นประโยชน์แก่ผู้อื่นอีกมาก  ทุก  ๆ  รูปเหล่านี้ต่างระลึกถึงคุณาคุณของท่านฯ  อย่างมิรู้ลืมและอย่างจริงใจ  บัดนี้ก็ปรากฎว่ามีผู้เรียนสำเร็จผลช่วยงานพระพุทธศาสนา ทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศเป็นจำนวนมาก 

2. เป็นผู้มีความเชี่ยวชาญพิเศษในวิชาชีพระดับดีเด่นในสาขาวิชาการบริหารการศึกษา
พระเทพเจติยาจารย์  (หลวงพ่อวิริยังค์  สิรินฺธโร)  เจ้าอาวาสวัดธรรมมงคล  เป็นผู้ที่ประสบความสำเร็จในการบริหารการศึกษาทั้งการศึกษาในระบบโรงเรียน  การศึกษานอกระบบโรงเรียนและการศึกษาตามอัธยาศัย  ทั้งในระดับท้องถิ่นและระดับต่างประเทศ ด้วยเหตุที่ท่านได้เป็นผู้ที่มีวิสัยทัศน์กว้างไกลมุ่งพัฒนาคนให้เป็นผู้ที่มีคุณธรรม  จริยธรรม  ได้รับการศึกษาทั้งทางโลกและทางธรรมอย่างทั่วถึง  และท่านยังมองการณ์ไกลว่าปัจจุบันนี้การบริหารจัดการวัดต่าง ๆ ในประเทศไทยไม่มีประสิทธิภาพเพราะเจ้าอาวาสรู้แต่ทางธรรม  ท่านจึงได้มีดำริเตรียมพระสงฆ์เพื่อที่จะไปเป็นเจ้าอาวาสวัดต่าง ๆ ให้มีทางด้านการบริหารจัดการ  โดยเฉพาะทางการบริหารการศึกษา  ทั้งนี้เพราะท่านเล็งเห็นว่า  วัดควรเป็นสถาบันการศึกษาที่สามารถจัดการศึกษาด้านต่าง ๆ ได้อย่างดีและทั่วถึง  ถ้าเจ้าอาวาสรู้จักการบริหารและการจัดการที่ดี  ชึ่งผลงานของท่านสรุปรวบรวมได้ดังนี้

           
2.1 การบริหารอาคารสถานที่
1) สถานที่วัดธรรมมงคล สุขุมวิท 101 พระโขนง กรุงเทพฯ มีเนื้อที่ 32 ไร่ สิ่งก่อสร้างภายในวัดทุกสถานที่ท่านสามารถจัดสรรทรัพยากรให้ใช้ประโยชน์ได้อย่งคุ้มค่าประมีประสิทธิภาพสูงสุดดังนี้

พระมหาเจดีย์ สูงที่สุดในประเทศไทย จัดได้ว่าการจัดการศึกษาทุกรูปแบบได้จัดอยู่ในสถานที่แห่งนี้แก่
ขั้นที่ 1 สถาบันพลังจิตตานุภาพ
ขั้นที่ 2 วิหารหลวงพ่อดำ
ขั้นที่ 3 ห้องสมุด
ขั้นที่ 4 ห้องเรียนโรงเรียนปริยัติธรรม
ขั้นที่ 5 ห้องเรียนโรงเรียนปริยัติธรรม
ขั้นที่ 6 สำนักงานโรงเรียนปริยัติธรรม
ขั้นที่ 7 สำนักงานศูนย์ให้การศึกษาวัดธรรมมงคล สถาบบันราชภัฎสวนสุนันทา,
ห้องสมุด และห้องเรียนสถาบันราชภัฎสวนสุนันทา 3 ห้อง
ขั้นที่ 8 ห้องเรียนสถาบันราชภัฎสวนสุนันทา 2 ห้อง
ขั้นที่ 9 พิพิธภัณฑ์เกี่ยวกับพุทธศาสนา
ขั้นที่ 10 พิพิธภัณฑ์เกี่ยวกับพุทธศาสนา
ขั้นที่ 11 พิพิธภัณฑ์เกี่ยวกับพุทธศาสนา
ขั้นที่ 12 พิพิธภัณฑ์เกี่ยวกับพุทธศาสนา
ขั้นที่ 13 พิพิธภัณฑ์เกี่ยวกับพุทธศาสนา
ขั้นที่ 14 ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ

อาคารธรรมศาลา
ขั้นที่ 1 ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก
ขั้นที่ 2 ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก
ขั้นที่ 3 ศูนย์อาชีพกรุงเทพมหานคร
ขั้นที่ 4 ศูนย์อาชีพกรุงเทพมหานคร

ศาลาพระหยก
ขั้นที่ 1 ที่จอดรถ
ขั้นที่ 2 ที่บรรจุอัฐิ
ขั้นที่ 3 ประดิษฐสถานพระพุทธรูปหยกและพระโพธิสัตว์เจ้าแม่กวนอิมหยก

ถ้ำวิปัสสนาสมาธิ
เนื่องจากการฝึกสมาธิให้ได้ผลดีจำเป็นต้องมีสถานที่และบรรยากาศ ท่านจึงได้สร้างถ้ำเพื่อจำลองสถานที่ในป่าสำหรับผู้ต้องการฝึกสมาธิ

การดำเนินการพัฒนาสิ่งก่อสร้าง
สิ่งก่อสร้างล้วนแต่เป็นประโยชน์อย่างยิ่งท่านได้รับความร่วมมือร่วมใจจากพุทธศาสนิกชนตั้งแต่เริ่มโครงการเป็นอันมาก ได้แก่ ปี พ.ศ. 2519 ลูกเสือชาวบ้าน จำนวน 400 กว่าคน ได้ร่วมกันสร้างโรงเรียนธรรมศาลาอนุบาลที่วัดธรรมมงคล และในปีเดียวกันนี้ ท่านได้รับความร่วมมือจากประชาชนในการสร้างพระมหาเจดีย์ สูง 14 ชั้น เป็นปูชนียสถานที่มีประชาชนมากราบไหว้บูชาทุก ๆ วันจำนวนมาก เป็นที่รวมซึ่งศิลปวัฒนธรรมมีวัตถุประสงค์ทางด้านการจัดการศึกษาสำหรับ      พระสงฆ์และฆราวาส  เช่น เป็นสถาบันพลังจิตตานุภาพ เพื่อสนองการฝึกสมาธิ โรงเรียนปริยัติธรรม ระดับมัธยมต้น –มัธยมปลาย ศูนย์ให้การศึกษาวัดธรรมมงคล สถาบันราชภัฏสวนสุนันทา และยังได้สร้างสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) จังหวัดนครราชสีมา

การดำเนินการพัฒนาทางด้านจิตใจนั้น ท่านฯได้วางรากฐานการปฏิบัติอันเป็นแนวทางเช่นกับพระอาจารย์มั่นภูริทัตตะเถระ คือแนวทางสายกรรมฐานอันเป็นที่เชื่อถือแก่ประชาชนทุก ๆ ชั้น

โดยเฉพาะวัดธรรมมงคลนี้ เป็นศูนย์กลางการปฏิบัติที่ยิ่งใหญ่มาก โดยมีพระภิกษุสามเณรถึงกว่า 500 รูป มีประชาชนฟังธรรมจำศีลวันพระกว่า 500 คน มีเด็กอยู่ในอุปการะ 500 คน เป็นแหล่งกลางกรุงเทพมหานคร นอกจากนั้น เป็นศูนย์กลางของการพัฒนาเด็ก (เยาวชนของชาติ) โดยจัดดำเนินการช่วยเหลือสร้างสถานศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก เช่นที่จังหวัดเชียงใหม่ อ.จอมทอง สร้าง 13 แห่ง , ที่ อ.ดอยเต่า 3 แห่ง , ที่ อ .สารภี 1 แห่ง , จังหวัดลำพูน ที่ อ.ป่าซาง 12 แห่ง , ที่ อ.ศรีเชียงใหม่ จ.อุบลราชธานี 13 แห่ง, ที่ อ.โกสุมพิสัย จ.มหาสารคาม 10 แห่ง, ที่ จ.ร้อยเอ็ด, จ.สกลนคร และจังหวัดสมุทรปราการ ทั้งหมดเป็นเงินกว่า 10 ล้านบาท 

นอกจากนี้ได้ให้โภชนาการอาหารเสริมแก่เด็กเล็กก่อนวัยเรียน อ.จอมทอง จำนวน 2,000 คน, อ.ดอยเต่า มี 800 คน, อ.ป่าซาง จำนวน 1,800 คน, อ.ศรีเชียงใหม่ จำนวน 2,000 คน ทั้งนี้มีวัดธรรมมงคลเป็นศูนย์กลาง เพื่อนำเงินและสิ่งของไปช่วยเหลือดำเนินการ และท่าน ฯ ยังได้ช่วยสร้างโรงพยาบาลให้แก่รัฐบาลโดยสร้างอาคารผู้ป่วยใน ผู้ป่วยนอก 3 ชั้น ขนาด 60 เตียง สิ้นเงินกว่า 22 ล้านบาท เพื่อเป็นประโยชน์แก่ประชาชนในท้องถิ่นอำเภอจอมทอง รวมทั้งช่วยเหลือสร้างที่ว่าการอำเภอจอมทอง สำนักงานการประถมศึกษาจอมทอง และได้สร้าง อาคารกว้าง 18 เมตร ยาว 81 เมตร 3 ชั้น เป็นอาคารทันสมัย เป็นหอพักที่ฝึกงาน ห้องเรียนพร้อมบริบูรณ์เป็นเงินกว่า 30 ล้านบาท เพื่อให้แก่สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า)

ทั้งหมดนี้ ท่านได้อุทิศชีวิตของท่านเพื่อบำเพ็ญประโยชน์แก่ตนและบุคคลผู้อื่น โดยการเสียสละอย่างสูงมิเห็นแก่ความเหน็ดเหนื่อยแต่ประการใด หากท่านมิได้เสียสละอย่างยิ่งยวดแล้ว ผลงานจะปรากฏแก่สายตาของประชาชนเช่นนี้ย่อมเกิดขึ้นไม่ได้ แต่ด้วยความตั้งมั่นที่จะช่วยงานพระพุทธศาสนาให้เจริญรุ่งเรืองแก่พระพุทธศาสนา ดังนั้นจึงเป็นที่เคารพนับถือของประชาชนเป็นอย่างสูง ในขณะนี้พุทธบริษัททั้งหลายต่างพากันชื่นชมในงานที่เป็นประโยชน์แก่ประเทศชาติและศาสนาอย่างหาประมาณมิได้

2.2 การบริหารงานวิชาการ
หลวงพ่อได้บริหารงานวิชาการอย่างมีวิสัยทัศน์ที่กว้างไกลโดยท่านได้คำนึงถึงประโยชน์ส่วนรวมเป็นหลัก<พากันชื่นชมในงานที่เป็นประโยชน์แก่ประเทศชาติและศาสนาอย่างหาประมาณมิได้

2.2 การบริหารงานวิชาการ
หลวงพ่อได้บริหารงานวิชาการอย่างมีวิสัยทัศน์ที่กว้างไกลโดยท่านได้คำนึงถึงประโยชน์ส่วนรวมเป็นหลัก

1. โรงเรียนปริยัติธรรม  ระดับมัธยมต้น – มัธยมปลาย
2. ศูนย์ให้การศึกษาสำหรับพระภิกษุวัดธรรมมงคล

สถาบันราชภัฏสวนสุนันทา เปิดสอน 2 หลักสูตร มีวัตถุประสงค์เพื่อ  ให้พระสงฆ์นำความรู้ให้ได้ไปพัฒนาชุมชนและบริหารจัดการการศึกษาของสงฆ์

1. การพัฒนาชุมชน ระดับอนุปริญญา
2. การบริหารการศึกษาระดับปริญญาตรี (หลังอนุปริญญา)
3. สถาบันพลังจิตตานุภาพ เพื่อให้ประชาชนทั่วไปได้ฝึกปฏิบัติสมาธิได้ถูกต้องพร้อมทั้งผลิตครูสมาธิที่มีคุณภาพเพื่อเผยแพร่การฝึกปฏิบัติสมาธิต่อไป
4. สถาบันชนาพัฒน์ โดยความร่วมมือจากสถาบัน Academia Itialiena

ประเทศอิตาลี เปิดสอนการออกแบบ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถของนักออกแบบไทยในตลาดโลก โดยมุ่งเน้น 3 สาขาคือ ออกแบบแฟชั่น, ออกแบบผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม และออกแบบเครื่องหนัง โดยอาจารย์จากประเทศอิตาลี ผู้สำเร็จการศึกษาสามารถเดินทางไปศึกษาต่อที่ Academia Iialiena Institute

1. ศูนย์ฝึกอาชีพกรุงเทพมหานครโดยความร่วมมือจากสำนักงานเขตพระโขนง ในการเปิดสอนอาชีพ เช่น การจัดดอกไม้, การทำอาหาร, การซ่อมคอมพิวเตอร์,การนวดแผนไทย ฯลฯ

2.3 ผลงานวิชาการ
            หลวงพ่อวิริยังค์  สิรินธโร ได้เขียนเอกสารวิชาการได้มากมาย ความรู้ทุกอย่างท่านจะบันทึกตลอดเวลา งานเขียนของท่านจึงมีมากมายดังนี้
1. หลักสูตรครูสมาธิ เล่ม 1
2. หลักสูตรครูสมาธิ เล่ม 2
3. หลักสูตรครูสมาธิ เล่ม 3
4. มุตโตทัย
5. 5 ฉลอง
6. ประวัติพระอาจารย์มั่น  ภูริทัตตะเถระ
7. คุณค่าของชีวิต
8. ชีวิตคือการต่อสู้
9. พระพุทธรูปหยกเขียว

3. เป็นผู้ทำคุณประโยชน์ต่อสังคมส่วนรวมเป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวาง
            จากภาระกิจที่ท่านทำมาโดยตลอด ท่านได้รับการยกย่องและยอมรับนับถืออย่างกว้างขวางในฐานะเป็นนักพัฒนาประเทศ นักพัฒนาการศึกษา นักบริหารการศึกษา โดยดูได้จากผลงานที่ได้สะท้อนภาพลักษณ์ของนักบริหารการศึกษา ดังนี้ ภายในวัดธรรมมงคล มีการจัดการศึกษาที่หลากหลาย ได้แก่ โรงเรียนปริยัติธรรมสายสามัญ ศูนย์ให้การศึกษาสำหรับพระสงฆ์ สถาบันราชภัฏสวนสุนันทา ศูนย์ฝึกอาชีพกรุงเทพมหานคร ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก สถาบันพลังจิตตานุภาพ และมีการจัดพิธีกรรมต่าง ๆ ในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนาตลอดจนในวาระเทศกาลประเพณีของชาวไทย เพื่อให้พุทธศาสนิกชนทั่วไปได้ร่วมกิจกรรม

3.1 การส่งเสริมการศึกษาของพระเณร
- สนับสนุนให้เรียนพระปริยัติธรรมแผนกธรรมบาลี
- สนับสนุนให้เรียนสายสามัญในระดับมัธยมถึงปริญญาตรี

3.2 การส่งเสริมการศึกษาของฆราวาส
- การนั่งสมาธิและการฝึกสมาธิ
- การฝึกอาชีพ
- พัฒนาเด็กเล็ก
- การจัดกิจกรรมทางพุทธศาสนา

3.3 การส่งเสริมและเผยแผ่ศาสนาในต่างประเทศ
- การสร้างวัดไทยในต่างประเทศ
- การสอนสมาธิแก่ชาวต่างประเทศ
- การส่งเสริมการจัดกิจกรรมทางพุทธศาสนา